Mae Afonydd Cymru yn noddi dau PhD y bydd eu canfyddiadau yn helpu i reoli afonydd Cymru yn y dyfodol.

Dechreuodd y cyntaf yn 2024 ac mae’n defnyddio DNA amgylcheddol (eDNA) i nodweddu’r berthynas rhwng dosbarthiad llygryddion a newidiadau mewn bioamrywiaeth yn afon Elái.

Mae’r astudiaeth yn defnyddio samplau dŵr i edrych ar amrywiaeth planhigion, anifeiliaid a bacteria mewn ystod o safleoedd rhwng tarddle’r afonydd hyn a Bae Caerdydd. Mae’r samplau hyn hefyd yn cael eu dadansoddi i ganfod mathau o lygredd a’u maint.

Ynghyd â Cyfoeth Naturiol Cymru, Llywodraeth Cymru a Trust Afonydd De Ddwyrain Cymru, rydym hefyd yn cefnogi PhD a fydd yn edrych ar ffyrdd o oresgyn yr heriau sy’n gysylltiedig â mesur halogiad cemegol mewn systemau dŵr croyw ac yn gwerthuso risgiau newydd.

Hyd yma, mae rhai cemegion mewn afonydd wedi bod yn anodd eu mesur, er gwaethaf eu gwenwyndra. Mae ymdrechion monitro wedi cynnwys samplu pysgod marw, a laddwyd yn benodol ar gyfer y rhaglen. Mae dulliau eraill wedi cynnwys defnyddio cyrff ysglyfaethwyr (yn aml dyfrgwn a laddwyd ar y ffyrdd), er bod y dull hwn â chyfyngiadau amlwg.

Felly, gallai defnyddio samplwyr goddefol i fesur bygythiadau cemegol gynnig manteision sylweddol, ond nid yw dulliau effeithiol wedi’u sefydlu eto yng nghyd-destun afonydd a’r amgylchedd dŵr croyw. Trwy ddefnyddio samplu dŵr gweithredol a goddefol, samplu gweithredol o organeddau byw, a meinweoedd dyfrgwn sydd wedi’u cadw mewn banc bio, bydd yr astudiaeth hon yn gwerthuso cryfderau a chyfyngiadau’r dulliau hyn.

Postio: